Istorijat



Kraj gde je rođena moderna Srbija


I priroda i istorija bile su, sa turističkog stanovišta, izuzetno darežljive prema rudničko-takovskom kraju. Prva ga je obdarila pitomim, šumovitim planinama, ispresecanim čistim rečicama i potocima - predelom privlačnim u sva četiri godišnja doba. Druga je - slučajem ili sudbinom - smestila u ovaj kraj brojne događaje i ljude iza kojih su ostali sačuvani materijalni i duhovni svedoci. Većina potiče iz perioda od više vekova unazad, a neki imaju korene u civilizaciji stare Vizantije i Rima. Sve se to, u dobrom broju, na jedan ili drugi način, očuvalo do naših dana, a zahvaljujući svesti naših novih generacija o vrednosti te baštine, restauriralo, zaštitilo i učinilo ugodnim i korisnim za oko i uho.


Arheološki nalazi na nekoliko lokacija gornjomilanovačke opštine potvrđuju da je ovo područje bilo naseljeno i u praistoriji. Istovremeno, gotovo da nema sela u kojem se ne mogu pronaći tragovi naroda starog veka: Ilira, Kelta, Rimljana, Gota... Planina Rudnik bila je strateški značajna zbog svojih rudnih bogatstava mnogim srednjovekovnim državama ovog regiona. Oko njega su ratovali i na njemu uspostavljali granice Vizantija, Srbija, Ugarska... Rudnik je prepun ostataka gradova, trgova, pravoslavnih i katoličkih crkava, groblja, kovnica... Sa statusom župe, polovinom XIII veka, bio je jedan od najvećih rudarskih i trgovačkih centara ondašnje Srbije. U XIV veku je bio poprište sukoba i granica Srbije i Ugarske. Jedan od rudničkih gradova Ostrvica, bila je sedište velikog župana Nikole Altomanovića. U XV veku, u vreme slabljenja srpske države, na Rudniku je boravio despot Đurađ Branković. Ostaci njegovog grada još uvek prkose vremenu. Njegov visoki čelnik, Radič Postupović, sagradio je 1431. godine manastir Vraćevšnicu u kojem monahinje i danas čuvaju tradicije srpskog srednjeg veka. Od 1458. godine čitav rudničko-takovski kraj se našao pod turskom vlašću koja je s kraćim prekidima trajala sve do ustanka u XIX veku. Period austrijske okupacije od 1718-1739. godine narod ovog kraja je iskoristio da obnovi i izgradi nekoliko crkava brvnara, od kojih su takovska, ljutovnička, pranjanska i koštunićka i danas sačuvane.




Rudničko-takovski kraj je u I i II srpskom ustanku činio jezgro otpora turskoj vlasti. Vojvodu Milana Obrenovića, Miloša Obrenovića, Arsenija Lomu, Milića Drinčića, Tomu Vučića-Perišića, Jovana Lazića i mnoge druge, upamtila je turska carevina. Takovo je 1815. godine postalo simbol nacionalne borbe za oslobođenje. U njemu je 1815. godine na Cveti podignut II srpski ustanak. Milanovčani s ponosom čuvaju sećanje na ovo nemirno, ali uzvišeno doba. Desetina hiljada ljudi svake godine poseti memorijalni kompleks, muzejsku postavku i crkvu u Takovu, crkvu Svetog Save na Savincu (prvu Miloševu zadužbinu i porodični mauzolej Vukomanovića), Milošev konak u Gornjoj Crnući i kolevku svih Obrenovića, Brusnicu.


Narod ovog kraja je učestvovao u svih sedam ratova vođenih na balkanskim prostorima od 1876. do 1945. godine. Rudničani i Takovci su najviše stradali u I srpsko-turskom ratu 1876. i I svetskom ratu 1914-1918. godine. Dva veka slavne prošlosti ostala su zauvek zabeležena brojnim spomenicima širom milanovačke opštine. Pomenućemo samo neke od njih: vojvodi Milanu Obrenoviću, ustanicima u Takovu, kneginji Ljubici u rodnim Srezojevcima, Miliću Drinčiću u Teočinu, Arseniju Lomi na Rudniku, knezu Aleksandru Karađorđeviću, učesnicima rudničke ofanzive na Galiču, vojvodi Živojinu Mišiću,1300 kaplara, jugoslovenskim internircima u Norveškoj...




Mnogi gradovi vekovima sazrevaju i grade tradiciju da bi postali administrativni i kulturni centri. Gornjem Milanovcu je takva uloga namenjena i pre nastanka. Nakon vekovne turske vladavine, Srbijom se u prvoj polovini XIX veka počeo osećati duh slobode. Nošen novim vremenima, narod rudničko-takovskog kraja, hrabar u ratovima, bio je spreman za velika dela i u miru. Omalena, skrivena Brusnica, kolevka Obrenovića i sedište okruga, postala je tesna u slobodi. Upornost Brusničana da sagrade novu varoš nisu omeli ni međudinastički sukobi. Država je formirala komisiju koja je odabrala lokaciju i napravila prvi regulacioni plan po kojem će se graditi neka varoš u Srbiji. Potpis kneza Aleksandra Karađorđevića 17. januara 1853. godine, kojim je odobrio mišljenje Državnog saveta o premeštanju Brusnice, označio je rađanje novog grada. Nicale su, jedna za drugom, javne i privatne zgrade, raspoređene na 268 placeva, koje su osim Brusničana kupovali i Kragujevčani, Beograđani, Valjevci, Šapčani, Čačani, Jagodinci... Izgradnjom velelepnog zdanja Okružnog načelstva, 1856. godine, novoosnovani grad je faktički postao centar Rudničkog okruga. Od 1853. do 1859. godine varoš nosi ime po reci Despotovici, pored koje je izgrađena. I dok se Despotovica ubrzano gradila, Brusnica je lagano umirala. U njoj je još samo prkosila crkva Svetog Nikole, čuvajući sećanje na napuštenu varoš.




Došavši ponovo na vlast, knez Miloš je 15. Aprila 1859. godine doneo Ukaz o promeni naziva Despotovice u Gornji Milanovac, u znak sećanja na svog brata, vojvodu Milana, na čijem je brusničkom imanju odrastao.


Istovremeno, dao je novac za izgradnju crkve sv. Trojice, čiji završetak, 1862. godine, nije doživeo. Prvih decenija uočava se dinamičan razvoj Gornjeg Milanovca. Broj stanovnika se od 775 (1862) uvećao na 2024 (1890). U tom periodu otpočele su sa radom Osnovna (1857) i Ženska škola (1858), Čitaonica (1860), Gimnazija (1879), Štedionica (1888)... U prvoj štampariji u gradu počeli su da izlaze listovi „Takovo“ (1890) i „Rudničanin“ (1893), u vreme kada se malo koji grad u Srbiji mogao podičiti svojim novinama.




Prva polovina XX veka donela je gradu mnogo iskušenja i stradanja. Milanovčani su masovno stradali, a njihovi domovi razarani u I i II svetskom ratu. Broj stanovnika 1921. godine (2436) i 1948. godine (2697), u odnosu na 1900. godinu (2836), rečito govori o razmerama tragedije. Ipak, modernizacija grada je nastavljena i u tom periodu. Pruga, započeta 1912. godine, rušena u toku rata, obnovljena je 1922. godine. Elektrifikacija, otpočeta 1921. godine, omogućila je da se 1927. u bolnici instalira prvi rentgen, a od 1928. gledaju bioskopske predstave. Između dva svetska rata uočavaju se i počeci industrijalizacije, posebno u proizvodnji bombona i ratluka. U II svetskom ratu grad je pretrpeo najveća razaranja u svojoj istoriji. Nemci su, samo u jednom danu, 15. oktobra 1941. godine, spalili više od polovine kuća i gotovo sve javne zgrade.


Posleratni period doneo je Gornjem Milanovcu dinamičan razvoj. Postao je značajan privredni, administrativno-politički, kulturni i sportski centar.





TOOGM
VESTI

Saznajte sve nove
informacije o dešavanjima
u našoj organizaciji...



TOOGM
SEOSKI TURIZAM

Opština Gornji Milanovac
ima najbogatiju i
najraznovrsniju ponudu...



TOOGM
GORNJI MILANOVAC

Posetite zvaničnu
prezntaciju opštine
Gornji Milanovac...









     

Turistička organizacija opštine Gornji Milanovac

Adresa: Cara Dušana 2,
32300 Gornji Milanovac, Srbija

Telefon/Fax: 032 / 720 565
Telefon: 032 / 720 566

info@togm.org.rs
www.togm.org.rs



Sajt je pomognut od strane

Doći ćete kao gosti, a otići kao prijatelji