|
"BELI LABUD NA ZELENOM JEZERU" JOVAN CVIJIĆ
 Gornji
Milanovac je relativno mlado naselje. Osnovao ga je knez Aleksandar
Karađorđević, 1853. godine, preseljavanjem iz Brusnice (Stara
čaršija). Šest godina grad se zvao Despotovica (ime reke koja
teče kroza nj), da bi mu knez Miloš po povratku na presto, 1859.
godine, promenio ime u spomen na brata Milana koji je, oko 1810.
godine, umro u Rumuniji.
Šta namernika može zadržati u ovom gradu? Meštani će mu najpre
pokazati zgradu bivšeg okružnog načelstva, staru bezmalo koliko
i naselje. Nedavno renovirana, u samom centru, ona je neizbežna
na svakoj razglednici grada. Danas su u njoj Kulturni centar,
Biblioteka, Moderna  galerija,
"Takovske novine" i opštinska televizija. Ispred nje
su statue osnivača grada kneza Aleksandra, vojvode Milana Obrenovića,
bista Živojina Mišica koji je, iz ove zgrade 1914. godine, komandovao
Suvoborsko-kolubarskom bitkom, i dve ploče
povelje o osnivanju grada i pomenutoj promeni imena. Podosta
toga o prošlosti, istorijskoj i kulturnoj, nalazi se u Muzeju
rudničko-takovskog kraja, gde je i Legat četvorice braće-umetnika
Nastasijević.
U Gornjem Milanovcu je crkva Svete Trojice,
 zadužbina
Miloševa iz 1860. godine. Gradio ju je neimar Nastas Đorđević,
u čijoj kući će se, krajem 19. i početkom 20. veka roditi pesnik
Momčilo, slikar Živorad, romanopisac Slavomir i muzičar Svetomir,
umetnici sa imenom graditelja crkve u svom prezimenu. Deo grada
je i Brdo mira sa spomenicima iz novije istorije, kao i Norveška
kuća (kombinacija vikinškog broda i stare srpske kuće), monument
za sećanje na veze naših logoraša i Norvežana i , danas, jedan
od izraza prijateljstva srpskog i norveškog naroda. U njoj je,
takode, muzejska postavka sa fotografijama, dokumentima i predmetima
iz vremena stradanja u norveškim logorima.
Grad je preseljen, a na starom mestu, dva-tri kilometra južnije,
još živi Stara čaršija. U njoj je crkva iz 1836. godine i , odnedavno,
ovde počivaju kosti, prenete iz Rumunije, vojvode Milana Obrenovića.
U centru grada, pored crkve i zgrade bivšeg okružnog načelstva
nalazi se hotel ''Šumadija''.
Sve rečeno odnosi se na atar gornjemilonovačke
opštine. A odavde, bez mnogo truda i duga puta, lako se stiže
do manastira u Ovčarsko-kablarskoj klisuri, toj "srpskoj
Svetoj gori", do Topole i Orašca, na Knićko jezero koje nazivaju
šumadijskim morem. Na istok put vodi ka Kragujevcu, na zapad ka
Dobrinji i Požegi.
|
